Author :
Abstract
1908 yılında II. Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte oluşan siyasi ortam, mizah basınında da kendini göstermiş ve çok sayıda mizah dergisi yayın hayatına başlamıştır.. Mizah yayınları, başta Sultan II. Abdülhamid ve dönemi üzerine pek çok siyasi, sosyal, ekonomik, askeri, kültürel konuyu gündemine taşımıştır. Bu çalışmada kendi kategorilerinde kalıcı mesajlar içeren karikatürüyle II. Meşrutiyet döneminin uzun soluklu mizah yayınlarından olan Karagöz ve Kalem dergileri ele alınmıştır. Geleneksel bir mizah dergisi kategorisinde olan Karagöz karikatürleri yapıbozuma uğramış resimler, yoğunlaştırılmış içerik ve alt yazılarla desteklenen mesajlar içermektedir. Batılı Modern mizah dergisi kategorisinde olan Kalem karikatürleri ise modern, sade ve yalın çizimler içermekte ve kısa alt yazılarla da desteklenmektedir. Bu araştırmada, 31 Mart 1325 (13 Nisan 1909)
tarihli 31 Mart Vakası’nın akabinde, Sultan II. Abdülhamid’in hal’i sonrası, Karagöz ve Kalem dergilerinde yayımlanan karikatürler incelenmiştir.
Karikatürlerde çizimleri destekleyen Osmanlı Türkçesi alt yazılar transkribe edilerek dökümü yapılmıştır. Görsel analizler ve içerik analizleri dönemle ilgili literatür eşliğinde değerlendirilmiştir. İncelendiğinde bu karikatürlerin siyasal eleştiri aracı olarak kullanımına örnek teşkil ettikleri görülmüştür. Söz konusu dergilerin karikatürleri üzerinden özellikle hal’ sonrası sultanın karikatürlere yansıyan algısı üzerine tespitler de yapılmıştır.
Keywords
Abstract
In 1908, the political atmosphere that emerged with the proclamation of the Second Constitutional Era was also reflected in the humor
press, leading to the publication of numerous satirical magazines. Although the humor of this period could not develop a fully distinct character due to wars and political instability, it remains significant in terms of the transition to written and visual satire and its influence on subsequent developments. Humor publications brought a wide range of political, social, economic, military, and cultural issues to the forefront, particularly those related to Sultan Abdulhamid II and his reign. This study examines caricatures published in Karagöz and Kalem, two long- running satirical magazines of the Second Constitutional Period, which conveyed enduring messages within their respective categories. Karagöz, representing a traditional form of satire, features deconstructed imagery, dense content, and messages supported by detailed captions. In contrast, Kalem, categorized as a modern Western-style satirical magazine, employs simpler and more refined visual forms accompanied by concise captions.The study focuses on caricatures published in these magazines following the 31 March Incident (31 March 1325 / 13 April 1909) and the deposition of Sultan Abdulhamid II. The Ottoman Turkish captions accompanying the caricatures were transcribed and systematically documented. Visual and content analyses were conducted in conjunction with the relevant historical literature. The findings demonstrate that these caricatures functioned as instruments of political criticism. The study provides insights into how the Sultan was represented and perceived in satirical imagery, particularly in the aftermath of his deposition.
