Author :
Abstract
Bu çalışmada Ortaçağ’da yazılan Ermeni kaynaklarına göre XI. – XIII. Yüzyıllar arasında Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin Anadoluya askeri akınları ve Anadolu’nun Türk vatanı haline getirilmesi sırasındaki Türklerin hakimiyet tarzı, devlet yönetim anlayışı; hükümdarlarının karakteri ve kişiliği hakkında bilgi verilecektir.
Amaç, Ortaçağ’daki Ermeni müelliflerinin Selçuklu Türkleri’ni nasıl tasvir ettiklerini; Selçuklular’ın yönetiminin karakterini ve tebaasına karşı yaklaşım tarzını nasıl bulduklarını ortaya koymaktır. Bu şekilde geçmişteki ilk izlenimlerin ortaya konması sonraki çağlarda Türk – Ermeni İlişkilerini ve günümüzdeki Ermeni Meselesini daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.
Kaynak olarak, geçmiş dönemden günümüze kadar gelen birinci elden kaynaklar kullanılacaktır. Bunlar; Urfalı Mateos, Vardan Vardabet, Simpat, Genceli Kiragos ve Lastivertli Aristakes’tir.
Büyük Selçuklular, Anadolu’yu fetih hareketlerinin başlangıcından (1015) fetihlerin büyük ölçüde tamamlanmasına (1243) kadar geçen iki yüzyıldan fazla bir dönemde, Anadolu’daki rakipleri Bizanslılarla büyük ve sürekli savaşlarda ve çetin çarpışmalarda bulunmuşlardır. Bu mücadele, genellikle iki taraf ordularının çarpışması biçiminde gerçekleşmiş, ancak kendilerine yeni bir vatan bulma amacıyla, Anadolu’ya sel gibi akan Türk milletinin mücadelesi olmuştur. Bu fetih mücadeleleri, özellikle Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurulmasından (1075) başlayarak daha düzenli bir biçimde yoğunlaştırılıp, yaygınlaştırılmıştır.
İşte bu süreçte Ermeni müellifleri, XI. yüzyılın ortalarından itibaren Anadolu’ya hakim olan Selçuklu Türkleri hakkındaki kanaatlerini yazdıkları eserlere yansıtmışlardır. Çalışmada, Ortaçağ Ermeni tarih yazarlarının eserlerinde Selçuklu Türkleri hakkındaki görüşleri değerlendirilecektir.
Keywords
Abstract
According to written Armenian sources during the XI to XIII centuries, this study will give
information concerning military incursions that took place by the Great Seljuk and Anatolian Seljuk
States in the Middle Ages and type of domination the Turks used during the creation of Anatolia as a
Turkish homeland; their understanding of state governance and character and personality of their rulers.
The aim is to establish how the Medieval Armenian authors depicted the Seljuk Turks; to
understand how they ascertained the character of Seljuk governance and their approach towards their
subjects. This will enable us to better understand the first impressions of Turkish-Armenian relations in
subsequent years and our present day Armenian issue.
As resource, first hand sources will be used from the past period to the present day. These are;
Mateos from Urfa, Vardan Vardabet, Simpat, Kiragos from Gence, and Aristakes from Lastivert.
The Grand Seljuk’s, were in continual and difficult conflicts with their Byzantine rivals from the
beginning of their conquest of Anatolia in 1015 to pretty much the end of their conquests in 1243 that
spanned a period of more than two hundred years.
This conflict manifested itself mostly by the clash of the military of both sides, however, with the
goal of finding a new homeland for themselves, it was the struggle of the Turkish people who flooded
Anatolia in large numbers. These conflicts of conquest that were especially initiated from the founding of
the Turkish Selçuk State in 1075 were intensified and extended in an organized fashion. During this
period, from the middle of the XI century, Armenian authors reflected their opinions about the Seljuk
Turks in the works they wrote. In this study, the view of the Medieval Armenian historians’ writings,
concerning the Seljuk Turks, will be evaluated.
Keywords
- ADAK, Mutlu, Ortaçağda Bayburt, Berikan Yayınevi, Ankara 2016.
- ANDREASYAN, H. D., “Türk Tarihine Aid Ermeni Kaynakları”, İstanbul Üniversitesi Tarih Dergisi, 1949, C.1, S.1, s. 95-118.
- ANDREASYAN, H. D., “Türk Tarihine Aid Ermeni Kaynakları”, (Sayı 1’deki makalenin devamıdır) İstanbul Üniversitesi Tarih Dergisi, 1950, C.1, S.2, s. 401-438.
- AYÖNÜ, Yusuf, Selçuklular ve Bizans, Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara 2014.
- BAYKARA, Tuncer, “XII-XX. Yüzyıllar Arasında Anadolu Şehirlerindeki Türk-Ermeni İlişkileri Hakkında Küçük Notlar”, Atatürk Üniversitesi II: Uluslararası Türk-Ermeni İlişkileri Sempozyumu, Erzurum 2007, s. 15-19.
- _________________, “Selçuklu Çağında Türkler ve Ermeniler”, Tarih Boyunca Türklerin Ermeni Toplumu İle İlişkileri Sempozyumu Tebliğleri, Ankara 1985, s. 75-77.
- BEDROSİAN, R., Smbat Sparapet’s Chronicle, New Jersey 2005.
- BODMER, Jean Pierre, “Selçuklular Anadolu’da”, COGİTO Dergisi, 2001, S.29, s. 33-47.
- CLAUDE, Cahen, Osmanlılardan Önce Anadolu, Çev.: Erol Üyepazarcı, Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul 2012. ____________, “Türklerin Anadolu’ya İlk Girişi (XI. Yüzyılın İkinci Yarısı)”, Çev.: Yaşar Yücel – Bahaeddin Yediyıldız, BELLETEN, LI / 201, Ankara 1987, s. 135-143.
- DABAĞYAN, Levon Panos,, Türkiye Ermenileri Tarihi, IQ Yayınları, İstanbul 2003.
- EĞİLMEZ, Savaş, Erzurum ve Çevresinin Ortaçağ Boyunca Tarihi Coğrafyası, Erzurum 2004, Basılmamış Doktora Tezi.
- ERSAN, Mehmet, “Ortaçağ Ermeni Kaynaklarına Göre Selçuklu Sultanları”, Tarih İncelemeleri Dergisi, C.XXV, S.1, Temmuz 2010, s. 147-154.
- ______________, “Selçuklular Döneminde Türk-Ermeni İlişkileri”, Dünden Bugüne Türk- Ermeni İlişkileri, (haz. İdris Bal, Mustafa Çufalı), Nobel Yayınları, Ankara 2003, s. 51-66.
- ______________, Selçuklular Zamanında Anadolu’da Ermeniler, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2007.
- HONIGMANN, Ernst, Bizans Devleti’nin Doğu Sınırı, Çev.: Fikret Işıltan, İstanbul 1970.
- GREGORY ABÛ’L-FARAC, Abû’l-Farac Tarihi, C. I, Çev.: Ömer Rıza Doğrul, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 3. Baskı, Ankara 1999.
- KAŞGARLI, Mehlika A., “Haçlı Seferleri ve Ermeniler”, 21.Yüzyıla Girerken Tarihe Dostça Bakış: Türk – Ermeni İlişkileri Uluslararası Sempozyumu, (yay. haz.: Berna Türkdoğan), A.K.D.T.Y.K. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2000, s. 2936.
- KÖYMEN, Mehmet Altay, Selçuklu Devri Türk Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1998.
- KÖYMEN, M. Altay, Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi I., 5. Baskı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2016.
- KÜRKÇÜOĞLU, Erol, “Ortaçağ’da Bizans ve İran’ın Ermeni Siyaseti”, 21. Yüzyıla Girerken Tarihe Dostça Bakış: Türk – Ermeni İlişkileri Uluslararası Sempozyumu, (yay. haz.: Berna Türkdoğan), A.K.D.T.Y.K. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2000, s. 37-46.
- __________________, Roma’dan Selçuklu İdaresine Ermeniler, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Erzurum 2005.
- LASTİVERTLİ ARİSTAKES, Ermeni Bir Rahibin Gözünden Selçuklular ve Anadolu’nun Fethi, Çev.: İlhan Aslan, Post Yayınları, İstanbul 2019.
- MAHMÛD EL-KÂŞGARÎ, Dîvânu Lugâti’t-Türk, Çev.: Mustafa S. Kaçalin, Kabalcı Yayınları, İstanbul 2019.
- Müverrih VARDAN, Türk Fetihleri Tarihi (889-1269), Çev.: Hrand D. Andreasyan, Post Yayınları, İstanbul 2017.
- NECİPOĞLU, Nevra, “Türklerin ve Bizanslıların Orta Çağ’da Anadolu’da Birliktelikleri”, COGİTO Dergisi, 2001, S. 29, s. 74-91.
- NIKEPHEROS BRYENNİOS, Tarihin Özü, Çev.: Bilge Umar, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul 2008.
- ÖNGÜL, Ali, Selçuklular Tarihi I, Emek Matbaası, Manisa 2007.
- RAMSAY, W.W. , Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası, Çev.: M. Pektaş, İstanbul 1960.
- SEVİM, Ali, Genel Çizgileriyle Selçuklu-Ermeni İlişkileri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2002.
- SEVİM, Ali ve SÜMER, Faruk, İslam Kaynaklarına Göre Malazgirt Savaşı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1971.
- SUBAŞI, Ömer, “Tarihi Kaynaklar Işığında Kaputru Savaşı”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2010, C.17 S. 44, s. 247-270.
- TELLİOĞLU, İbrahim, “Ermeni ve Gürcülerin Selçuklu Hâkimiyetine Bakışı Hakkında Bir Mukayese”, Atatürk Üniversitesi II: Uluslararası Türk-Ermeni İlişkileri Sempozyumu, Erzurum 2007, s.1-13.
- TELLİOĞLU, İbrahim, “Ermeni Kaynaklarında Türk Tasviri (XI.-XIV. Yüzyıllar)”, Yeni Türkiye Dergisi; Ermeni Meselesi Özel Sayısı 1, Sayı 60, Yıl: 2014, s. 1-10.
- TELLİOĞLU, İbrahim, “Images of Turks in Armenian Documents (11 th-14 th Centuries) Ermeni Kaynaklarında Türk Tasviri (XI.-XIV. Yüzyıllar)”, International Rewiev of Turkish Studies, C.1, S.3, 2011, s. 28-61.
- ____________, Selçuklular Zamanında Türkiye, Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1998.
- Urfalı Mateos Vekayi-Nâmesi (952-1136) Ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162), Çev.: Hrant D. Andreasyan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1987.
- YAĞCI, Mehmet, Bizans İmparatorluğu’nda IX. Konstantinos Monomakhos Dönemi (1042- 1055), Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyonkarahisar 2021, Basılmamış Doktora Tezi.
