Author :
Abstract
Osmanlı Devleti’nin temel toprak yönetimi ve vergi toplama sistemi olan timar sistemi ile ilgili bugüne kadar birçok tanımlama yapılmıştır. Bunlarda vurgulanan esas nokta tarımsal üretime dayalı ekonomileri olan tüm devletler gibi tarımsal üretimin vergilendirilmesi ve bu vergi kaynaklarının mümkün oldukça mahallinde harcanarak ihtiyaçların teminidir. Geçmişi Abbasîlerdeki “katia” Selçuklulardaki “ikta” sistemlerine dayanan içeriği itibariyle ise tarıma dayalı tüm ekonomilerde izleri görülen timar sistemi devlet görevlilerine verilen belli bölgelerin vergi toplama yetkisinin belirli şartlar altında kişilere devredilmesi anlamına gelir. Bu sistemde belli kişilerin maaşları karşılığında gelir elde etmelerinin yanı sıra asıl amacın seferler münasebeti ile orduya asker yetiştirmek olduğu söylenebilir. Timarlı sipahiler, tasarruf ettikleri tımarın geliriyle belli kurallara uyarak hem asker yetiştirir hem de sefer mevsimlerinde seferlere katılmakla mükelleftir. Timar sistemi içeriği itibariyle bunlarla sınırlı olmayıp eyalet idaresinin ekonomik ve sosyal politikalarını da şekillendiren bir sistem olarak da ifade edilebilir. Başka bir deyişle timar sistemi yalnızca askeri bir sistem olmayıp idari bir sistem olarak da değerlendirilebilir. Timar sisteminin Osmanlı Devleti’ndeki uygulanışına değinilen bu makalede, sistemin amaçları, bu amaçlar doğrultusunda yapılan uygulamalar ve bu uygulamaların Osmanlı Devleti’ne olan katkıları yer alınmaktadır. Çalışmada, timar sisteminin Osmanlı uygulamasında ortaya çıkan problemlere ve bunların çözümü için gösterilen çabalara da arşiv belgeleri ve şer’iye sicilleri örnekliğinde değinilmiştir. Ayrıca çalışmada Osmanlı Devleti için çok önemli bir yeri olan bu sistemin zaman içerisinde nasıl bozulduğuna ve bu bozulmanın ekonomi ve siyasi olarak nelere sebebiyet verdiği konusunda da değerlendirmeler yer almaktadır.
Keywords
Abstract
Until today, many definitions have been made about the timar system, which is the basic land management and tax collection system of the Ottoman State. The main point emphasized in these is the taxation of agricultural production like all states with economies based on agricultural production and the provision of needs by spending these tax resources locally as much as possible. History of the Abbasid "katia" the Seljuks "Besiktas" the systems as based on the content given to timar system state officials seen traces in all agriculture-based economy of certain areas of tax collection authority means to be transferred to people under certain circumstances. In this system, it can be said that besides obtaining income for certain people in return for their salaries, the main purpose is to train soldiers for the army in connection with the expeditions. Timarlı cavalrymen are obliged to both train soldiers and participate in expeditions during the expedition seasons by obeying certain rules with the income of the fief they save. The timar system is not limited to these in terms of its content, but can also be expressed as a system that shapes the economic and social policies of the state administration. In other words, the timar system can be evaluated not only as a military system but also as an administrative system. In the article referring to the application of the timar system in the Ottoman Empire, what are the aims of the system, what are the applications made in line with these purposes, and the contributions of these practices to the Ottoman Empire. In the study, the problems that emerged in the Ottoman application of the timar system and the efforts made for their solution were mentioned in the example of archive documents and sharia records. In addition, the study includes evaluations on how this system, which has a very important place for the Ottoman Empire, deteriorated over time and what this deterioration caused economically and politically.
Keywords
- ACUN, Fatma “Klasik Dönem Eyalet İdare Tarzı Olarak Tımar Sistemi ve Uygulaması”, Türkler Ansiklopedisi, C. 9, Ankara, 2002, s. 899-908.
- Adalar Mahkemesi 1 Numaralı Sicil H. 1178-1184 / M. 1764-1771, İstanbul Kültür AŞ. Erişim adresi: www.kadisicilleri.org. Erişim Tarihi: 29.05.2021.
- AKDAĞ, Mustafa, “Tımar Rejiminin Bozuluşu”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih- Coğrafya Fakültesi Dergisi, C. 3, S. 4, Ankara, 1945, s. 419-431.
- AKÖZ, Alaattin, Sürü Peşinde Saban İzinde Osmanlı Devleti’nde Konar Göçerler ve Köylüler, Palet Yayınları, Konya, 2014.
- BARKAN, Ömer Lütfi, “Feodal Düzen ve Osmanlı Tımarı” Hacettepe Üniversitesi Türkiye İktisat Tarihi Semineri, Ankara, Haziran 1973.
- BARKAN, Ömer Lütfi, “Tımar” İslam Ansiklopedisi, M.E.B. Yayınları, İstanbul, 1974. BARKEY, Karen, Eşkıyalar ve Osmanlı Tarzı Devlet Merkezileşmesi, Çev. Zeynep Altok, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2011. Başkanlık Osmanlı Arşivi, 23 numaralı Mühimme Defteri. Başkanlık Osmanlı Arşivi, Cevdet Tımar, Cevdet Dahiliye, İbnülemin Askeriye, İbnülemin Dahiliye ve İbnülemin Şükr ü Şikâyet Defter Serileri.
- BELDICEANU, Nicoara, XIV. yüzyıldan XVI. yüzyıla Osmanlı Devleti’nde Tımar, Çev. Mehmet Ali Kılıçbay, Teori Yayınları, Ankara, 1985. ÇAYLAK, Âdem, Osmanlı’da Yöneten-Yönetilen İlişkisi: Başlıca Yaklaşımlar ve Şerif Mardin, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi ABD, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale, 1997. DEMİRCİ, Mustafa, “İkta” İslam Ansiklopedisi, C. 22, TDV Yayınları, İstanbul, 2000, s. 43-47. EMECEN, Feridun, “Yaya ve Müsellem”, İslam Ansiklopedisi, C. 43, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 2013, s. 354-356.
- EMECEN, Feridun, Osmanlılarda Yerleşik Hayat Şehirliler ve Köylüler, C. 4, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999.
- İNALCIK, Halil, “Çiftliklerin Doğuşu, Devlet, Toprak Sahipleri ve Kiracılar” Osmanlı’da Toprak Mülkiyeti ve Ticari Tarım, Ed. Çağlar Keyder, Faruk Tabak, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2009.
- İNALCIK, Halil, “Köy Köylü ve İmparatorluk” V. Milletlerarası Türkiye Sosyal ve İktisat Tarihi Kongresi, M. Ü. Türkiyat Araştırma ve Uygulama Merkezi, İstanbul, 21-25 Ağustos 1989.
- İNALCIK, Halil, Devlet-i Âliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar I, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, Ekim 2009.
- İNALCIK, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ 1300-1600, Çev. Ruşen Sezer, Yapı Kredi yayınları, İstanbul, 2009. İNALCIK, Halil, Osmanlı İmparatorluğunun Ekonomik ve Sosyal Tarihi, 13001600, Çev. Halil Berktay, Eren yayıncılık, İstanbul, 2000. İSLAMOĞLU, Huricihan, Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Köylü, Haz. Ayşe Çavdar, İletişim Yayınları, 2. Baskı, İstanbul, 2010.
- LINDNER, Rudi Paul, Ortaçağ Anadolu’sunda Göçebeler ve Osmanlılar, Çev. Müfit Günay, İmge Kitabevi Yayınları, Ankara, 2000. MARDİN, Şerif, Türk Devriminde İdeoloji ve Din: Makaleler III, Çev. Gülşat Aygen Tosun, 3. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul, 1991, s: 156. ÖZCAN, Abdulkadir, “Kapıkulu”, İslam Ansiklopedisi, C. 24, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 2001, s. 347-349. SAK, İzzet, SOLAK, İbrahim. 53 Numaralı Konya Şer’iyye Sicili 1148-1149/17361737 (Transkripsiyon ve Dizin), Selçuk Üniversitesi Basımevi, Konya, 2014. SOLAK, İbrahim, SAK, İzzet, 38 Numaralı Konya Şer’iyye Sicili 1103-1104 /16921693 (Transkripsiyon ve Dizin), Selçuk Üniversitesi Basımevi, Konya, 2014. Şeriyye Sicilleri, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, Haz. Ahmet Akgündüz C. 1, İstanbul, 1988. TABAKOĞLU, Ahmet, “Öşür”, İslam Ansiklopedisi, C. 34, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 2007, s. 100-103. TREADGOLD, Warren, A History of the Byzantine State and Society, Stanford University Press, California, 1997. ÜNAL, Mehmet Ali, Osmanlı Müesseseleri Tarihi, Fakülte Kitapevi, Isparta 1998. ÜNAL, Mehmet Ali, XVI. Yüzyılda Güneydoğu Anadolu’da Tımar Tevcihleri Mir-i Aşiret ve Cebelü Tımarları, I. Uluslararası Mardin Tarihi Sempozyumu, ed. İbrahim ÖzcoşarHüseyin H. Güneş, İstanbul, 2016. TAŞ, Yasin, Osmanlı Döneminde Urfa’da Sosyal Hayat (Mahkeme Kayıtlarına Göre 1850-1900), Hiper Yayınları, İstanbul, 2019. VEINSTEIN, Gılles, “Çiftlik Tartışması Üzerine” Osmanlıda Toprak Mülkiyeti ve Ticari Tarım, Ed: Çağlar Keyder, Faruk Tabak, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2009.
