Author :
Abstract
Doğu Karadeniz sıradağları üzerinde bulunan ve Demirkapı ismini taşıyan altı geçit bölgesi var. Bu adlandırmalar tesadüfi değildir. Kaynaklarda ilk defa Orhun Yazıtlarında rastladığımız Demirkapı adlandırmasına Türk Dünyası’nda yaygın bir şekilde rastlanılması, konunun bir bütün olarak ele alınmasını gerektirir. Bunu açıklamak için, Özbekistan’da, Kafkasya’da ve Tuna nehri üzerinde Demirkapı ismini taşıyan, coğrafi ve tarihi bakımdan önemli olan üç noktayı seçtik. Orta Asya, Kafkasya ve Doğu Avrupa’da mevcut ve tarihi ve coğrafi bakımdan ortak özelliklere sahip bu üç nokta, bir yol sistemi üzerinde, dar bir geçit noktası ve bu noktada bir kontrol sistemine sahiptir. Buradan hareketle Demirkapı ismini taşıyan diğer yerlerin, bu ismi almasının bir rastlantı olmadığını söyleyebiliriz. Bu isimlendirme geleneğinin sahibi Türkler ve Türk kültürü, bu bölgelerin tarihi arka planında önemli yer tutmaktadır. Bu arka plan bize, Demirkapı adlandırmasının, tarihin eski dönemlerinden bu yana, çok geniş coğrafyada etkin olmuş Türk Kültürünün demir kazıkları olduğuna işaret eder. Bölgelerin günümüzdeki siyasi ve ekonomik durumuna rağmen, Demirkapı adlandırmasının Türkçeden sonra yerel dillere de çevrilerek devam etmesi ve benimsenmesi de bu arka planın bir tezahürüdür.
Keywords
Abstract
On the Eastern Black Sea mountain range, there are six passes named Demirkapı (trans. Irongate). These names are not coincidental. The naming of Demirkapı, which we first came across in the Orhon Inscriptions, is widely seen in the Turkish World, hence this topic needs to be dealt with as a whole. To explain this, we have selected three geographically and historically significant locations named Demirkapı in Uzbekistan, in the Caucasus and on Danube River. These three locations in Central Asia, the Caucasus and Eastern Europe have historical and geographical common features: each is located at a narrow gateway point and has a control system on that point. In this respect, we can say that other places are not coincidentally named Demirkapı. Turks and Turkish culture, which is the source of this naming tradition, have an important place in the historical background of these regions. This background tells us that the naming of Demirkapı is the iron stakes of Turkish Culture, which has been active in a wide geography since the ancient periods of history. Despite the current political and economic situation of the regions, the continuation and adoption of Demirkapi name via translating it into local languages after Turkish is a manifestation of this background.
Keywords
- BANARLI, Nihad Sami , Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, İstanbul, 1983.
- BASKİ, İmre, “Demirkapılar (Temir Qapıt, Vaskapu, Dömörkapu)”, I. Uluslararası Türk Dünyası Kültür Kurultayı: 9-15 Nisan 2006, (Ed. Fikret Türkmen, Gürer Gülsevin), İzmir 2006.
- BASKİ, İmre, “Demirkapılar (Temir Qapıt, Vaskapu, Dömörkapu)” Turkis Studies, C. 2, S. 2, Y. 2007, s.73-88.
- BASKİ, İmre, Csagırcsa Török és magyar névtani tanulmanyok 1981-2006, Karcag, 2007.
- BİLGİN, Mehmet, Doğu Karadeniz / Tarih Kültür İnsan, Serander yayınları, İstanbul, 2017.
- BONSALL, Clive, BORONEANT, Vasile, RADOVANOVİÇ, Ivana,, “Introduction”, The Iron Gates in Prehistory: New Perspectives, Ed. Clive Bonsall, Vasille Boroneant, Ivana Radovanoviç, Oxford, 2008.
- https://ru.wikipedia.org/wiki/Дербент_(Узбекистан) Ziyaret Tarihi: 08.12.2020.
- GİPPERT, Jost, The “Bun-Turks” in Ancient Georgia, Uwe Blaing, Victoria Arakelova and Matthias Weinreich (Eds.) Studies on Iran and The Caucaus: In Honour of Garnik Asatrian, Leiden/Boston, 2015, ss.25-43.
- HASANOV, Zaur, The Caucaus And Albania At The Turn Of The 1st Millenium Bc: In The Contex Of Relations With The Roman Empire And The Sarmatians, Conferance Roman Transcausia-The Impact Of Imperial Neighborhood Warsaw 12-14 June 2019, Abstacts. https://ru.wikipedia.org/wiki/Дербент_(Узбекистан)
- Oruç, Muhammed Ceyhan, Akçağ Yayınevi Ankara 2016, ss.472-520.
- KILIÇASLAN, M. Emre (2010), “XVII. Yüzyılda Tuna Demirkapısı ve Gırdaplar İdaresi”, Karadeniz Araştırmaları Dergisi, S. 25, Y. 2010, s.59-76.
- OBRUSANSZKY, Borbala, , “The Northern Fortress and the Myt of Iron Gate”, The Journal of Central Asian Studies, C.20, S.1, Y.2011, ss111-115.
- OSTAKHOV, Anzor Aleksandrovich, İLYUSHİN, Yu. V. Roma'nın Orta Doğu'daki dış politikasının merkez üssü Kafkasya (MÖ I. yüzyıl-MS III. yüzyıl), Pyatigorsk, 2012.
- ÖZDİŞ, Hamdi, Coğrafya’nın Azizliği Ya Da Sınırboyunda Nahiye Olmak: Vakıf Nahiyesi (1879-1914), Kebikeç İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, C. 32, Y. 2011, s.169-185.
- ÖZGÜL, Oktay, CEYLAN, Nezahat, “Eskiçağlarda Kafkasya Geçitleri (Daryal ve Derbent)”, Akademik Tarihsel Düşünce Dergisi, C.IV, S. 13, Y. 2017 s.24-67.
- PEREVALOV, Sergey M. (2005), Alexander Kapısı: Efsanenin İlk Yüzyılları, Doğu Avrupa’nın En Eski Devletleri: Malzemeler ve Materyaller (Yıllığı) 19782003. Antik ve Ortaçağ Metinlerinde Hayali Gerçekler, Moskova, 2005, S.173-180.
- RUSTOİU, Aurel, FERENCZ, Iosif Vasile, “Burebista At The Banat’s Danube Archaeological And Historical Data Regarding The Evolution Of Settlements In The Iron Gates Region In The 1st Century BC”, Banatica, Vol:28, Years: 2018, pp.123-149.
- SAUER, Ebehard, CHOLOGAURİ, Lana, NASKİDASHVİLİ, Davit, (2016), “The Caspian Gates”, World Archelogy, Nu:80, Years:2016, s.19-24.
- TEKİN, Talat, Orhon Yazıtları Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk, İstanbul, 1988.
- TOGAN, Ahmet Zeki Velidi, Umumi Türk Tarihi’ne Giriş 3. bs, Enderun Kitabevi, İstanbul 1981.
- ALEKSANDROVNA, Aksenova Alena, “Kafkasya Geçitleri: Pratik ve Stratejik Amaçlarla Kullanılması”, Jeoloji, Coğrafya ve Küresel Enerji, C. 46, S.3, Yıl:2012, s. 170-179.
- Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Elazığ 2016.
- İstanbul 2016. GÖRSELLER
