Author :
Abstract
Orta Anadolu’da Kapadokya bölgesinin merkezinde olan Nevşehir, bölgenin ilk ikame edilen yerleri içindedir. İlk kuruluşunda adı Nissa olarak adlandırılsa da bu bilgi kesin değildir. Ancak Nevşehir’in etrafında ilk çağlardan itibaren iskân edilen alanlar bölgenin geçmişi hakkında ışık tutmakta, yerleşime açık olduğunu göstermektedir. Daha sonra Roma ve Bizans İmparatorlukları döneminde yerleşim, geçiş bölgesi ve savaş alanı olarak adı geçmektedir. Akabinde İslam orduları ile beraber bölge savaş alanı ve ticaret güzergâhı olarak önem kazanmıştır. Nevşehir 18. Yüzyıla gelene kadar köy olarak kalmış, kaderi Damat İbrahim Paşa ile değişmiştir. Nevşehir, Osmanlı Devletinin duraklama döneminde inşa edilmiştir. Şehrin mimarı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’dır. Şehrin mimarı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’dır. Muşkara köyünün kaderi İbrahim Paşa’nın Osmanlı Devletinin sadrazamı olmasıyla değişmiştir. Bu köyde doğduğu iddia edilen Paşa, vefa borcu olarak Muşkara’yı kısa bir sürede Şehir haline getirmiş, adı da Nevşehir olmuştur. Ürgüp’e bağlı olan Muşkara’ya cami, medrese, dükkân, hamam ve benzeri yapılar inşa edilerek şehir haline getirilmiş, çevreden kimi aşiretler göç ettirilmiştir. Ürgüp’te oturan kadı Nevşehir’e getirilmiş, pazartesi günü de şehir pazarı kurulması kararlaştırılmıştır. Klasik Osmanlı şehirlerinde var olması gereken kadı oturan, külliyesi olan ve pazar kurulan bir şehir haline gelmiştir. Nevşehir, banisinin feci ölümüyle kaderine terk edilmiş ancak şehir olarak varlığını devam ettirmiştir. Cumhuriyet döneminde il olmuştur. Son dönemde peri bacalarına ve yeraltı şehirlerine ilgi artmıştır. Tabii yapısı ve jeolojik özellikleri 1960lı yıllardan sonra turizm sektörünün dikkatini çekmiş, şehrin kaderini değiştirmiştir. Nevşehir bugün Orta Anadolu’nun turizmi ve üniversitesiyle öne çıkan şehirleri arasındadır.
Keywords
Abstract
Located at the center of Cappadocia region in Central Anatolia, Nevşehir city is one of the first inhabited-places of the region. Although it had been called as Nyssa when it was established, this information is not exact (certain). However, areas where have been inhabited/dwelt around Nevşehir since the early ages, shed light on the past of the region, and show that the region is open to settlement. Later on, it was mentioned as settlement area, transition zone and battle field during periods of the Roman and Byzantine Empires. And then, with Islamic armies, the region gained importance as battle field and trade route. Nevşehir remained as a village until arriving to 18th century and its fate changed with Nevşehirli Damat Ibrahim Pasha. Nevşehir was built during stagnation period of Ottoman Empire. Architect of the city is Nevşehirli Damat Ibrahim Pasha. Fate of the village Muşkara changed with Ibrahim Pasha being Grand Vizier of Ottoman Empire. Asserted in this village,the Pasha turned /transformed Muşkara into City in a short time as duty (debt) of loyalty and its name became Nevşehir (New city). By building mosque, madrasah, shop and so forth buildings to Maşkara which is affiliated (attached) to Ürgüp, it was turned into city and some tribes were made to immigrate from the environment. The cadi (Muslim judge) who were staying/living in Ürgüp) was brought to Nevşehir and it was agreed on that city/urban bazaar is set up on Mondays. Nevşehir became a city that it had cadi, külliye (an Islamic-Ottoman social complex) and where bazaar was set up, which should exist in classical Ottoman cities. With terrible death of its father (constructive), Nevşehir was left to its fate, but it continued its existence as city. It became province during the Republican period. Attention has increased to fairy chimneys and underground cities, recently. Its natural structure and geological properties attracted the attention of tourism sector after 1960s and this changed fate of the city. Nevşehir is today one of prominent cities of Central Antolia, with its tourism and university.
Keywords
- ALİAĞAOĞLU, Alpaslan- Abdullah Uğur, Şehir Coğrafyası, Nobel Yayınları, Ankara 2010.
- AKKUŞ MUTLU, Suzan “Eski Çağda Nevşehir Bölgesi”, Nevşehir’in Tarihi Yolculuğu, Ed. İlyas GÖKHAN, Nevşehir 2015, s. 4-19.
- AKTEPE, Münir, “Damad İbrahim Paşa, Nevşehirli”, C. 8, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul, 1993, s. 441,442.
- AKTUĞ, İlknur, Nevşehir Damat İbrahim Paşa Külliyesi, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1992, s. 14.
- ANDALORA, Maria, “Yeni Tokalı Kilisesi: Bir Diğer Tabir ile Kapadokya’nın Sistin Şapeli”, I. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyum Bildirileri, Ed. Âdem Öger, Nevşehir: Nevşehir Üniversitesi Yayınları, C.5, Nevşehir 2011, s. 5-26.
- ATEŞ, Mehmet, “Nevşehir The Capital of Cappadocia”, Nevşehir, Republic Of Turkey Mınıstrı Of Culture, Ankara 1996, s. 59-72.
- BİLGE, Arif, Bazı Abideleri ve Kitabeleriyle Nevşehir ve Lale Devri Tarihi, Nazımbey Basımevi, Konra 1996.
- Bir Şehrin Doğuş Hikâyesi Nevşehir-i Dilara Belgelerle Nevşehir’in Kuruluşu, Nevşehir, Belediye yayınları, Nevşehir 2014.
- BUDAK, Ayşe, Mimarsız Mimarlık Kapadokya Bölgesi Kaya Oyma Camileri, L-T Literatürk Akademia Yayınları, Konya 2018.
- ÇEKİÇ, Ayşe, Kudüs’ün Gölgesinde Eyyübî- Haçlı İlişkileri 1171-1250 (Savaş, Diplomasi ve Barış), Gece Kitaplığı Yayınları, Ankara 2020.
- DEMİR, Muzaffer, “Kappadokia Kralı Arkhelaos”, I. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyum Bildirileri, Ed. Âdem Öger, Nevşehir Üniversitesi Yayınları, C 5, Nevşehir 2011, s 331-361.
- GÖKHAN, İlyas, “Damat İbrahim Paşa’nın Nevşehir’e Yerleştirdiği Bekdik Aşireti ile İlgili Kayıtlar”, Lale Devri’nde Osmanlı Devleti ve Nevşehir, Ed. İlyas Gökhan, Hüseyin Saraç, A. Gökçe Özcan, Kömen Yayınları, Kayseri 2018, S. 272-289.
- GÜNDÜZ ALPTÜRKER, İmran, Nevşehir Efsaneleri Üzerine Bir Araştırma (İnceleme- Metinler), Nevşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir 2013.
- KAYA, Mehmet, “XX. Yüzyılın Başlarında Niğde Sancağının Nüfusuna Dair”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S.19, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Konya 2006, s. 285-299.
- KAYA, Mehmet, “XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarında Nevşehir Kazasının Sosyal ve Ekonomik Durumu", I. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyum Bildirileri, Ed. Âdem Öger, Nevşehir Üniversitesi Yayınları, C.5, Nevşehir 2011.
- KORKMAZ, Zeynep, Nevşehir Yöresi ve Ağızları, 1977.
- Nevşehir İl Yıllığı, Nevşehir 1998.
- OFLAZ, Mustafa, “16. Yüzyıl Sonlarında Ürgüp Kazası”, I. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyum Bildirileri, Ed. Âdem Öger, Nevşehir Üniversitesi Yayınları, C.5, Nevşehir: 2011, s. 313-331.
- OĞUZ, Ahmet, “19. Yüzyılın Son Çeyreğinde Yozgat’ta Açlık Kıtlık ve Zahire Ticareti”, I. Uluslararası Bozok Sempozyumu, Yozgat 2016, s. 313-324.
- ÖNTUĞ, Murat, “XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Damat İbrahim Paşa’nın Nevşehir’deki Vakıf Eserlerinin Durumu Hakkında”, Muşkara’dan Nevşehir’e”, II. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyumu (2-3-4 Mayıs), Nevşehir 2016, s. 451-476.
- ŞAHİN, İlhan, “Nevşehir” TDV İslam Ansiklopedisi, C. 33, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2007, s. 65.
- ŞAŞMAZ, Musa, “Niğde ve Çevresinde Kıtlık”, Niğde Tarihi Üzerine, Ed. Prof. Dr. Musa Şaşmaz, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2005, s.183- 191.
- TOPAL, Nevzat, “15. Yüzyılda Niğde’de Eğitim-Öğretim Kurumları ve İlmi Faaliyetler”, 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 5, S. 17, 2016, s. 75-86.
- TOROĞLU, Emin, “Bir Osmanlı Şehir Tesisi”, I. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyum Bildirileri, Ed. Âdem Öger, Nevşehir Üniversitesi Yayınları, C 3, 2011, s. 17-46.
- TUNCER, Hasan, “Roma Hâkimiyetinde Kapadokya Bölgesi” Nevşehir’in Tarihi Yolculuğu, Ed. Prof. Dr. İlyas Gökhan, Nevşehir 2015, s. 33-42.
- TURAN, Osman, Selçuklular Zamanında Türkiye: Siyasi Tarih: Alp Arslan’dan Osman Gazi’ye (1071-1318), Ötüken Neşriyat, İstanbul 2013.
- UÇAR, Şahin, Anadolu’da İslam-Bizans Mücadelesi, İşaret Yayınları, İstanbul 1990.
- ÜNLÜ, Fadime, “Roma Hâkimiyetinde Kapadokya Bölgesi (III. ve IV. Yüzyılları”, Nevşehir’in Tarihi Yolculuğu, Ed.. İlyas Gökhan, Nevşehir 2015, s. 36-51.
- YÜCEL, Yaşar, Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar-Eratna Devleti, Kadı Burhaneddin Ahmed ve Devleti, Mutahharten ve Erzincan Emirliği, Ankara 1989. http://www.fatihaltayli.com.tr/videolar/2017/03/12/teke-tek-ozel-kapadokyanin
