Author :
Abstract
Uluğ Bey, 24 Mart 1394 yılında Sultaniye’de dünyaya gelmiştir. Annesi Gevher Şad Ağa, babası ise Şahruh’tur. Çocukluk yılları dedesinin seferleri sırasında onunla beraber geçmiştir. 1404 yılına gelindiğinde dedesi tarafından Öge Begüm ile evlendirilmiştir. Emir Timur’un ölümünün ardından taht mücadelesi sonrası babası Şahruh hükümdar olmuştur. Babası tarafından kendisine Semerkant ve Maveraünnehir verilmiştir. Bu bölgedeki hâkimiyetini sağladıktan sonra ilmi faaliyetlerde bulunmaya başlamıştır. Şahruh’un öldüğü 1447 yılına dek seferlere çıkmak yerine bölgesinin gelişmesine yönelik işler yapmıştır. 1447’de tahta geçmişse de 2 sene sonra 1449 yılında oğlu Abdüllatif tarafından indirilmiştir. Hacca gitmek için yola çıktığında oğlu tarafından öldürtülmüştür. Semerkant hâkimliği sırasında kendisine hocalık etmiş âlimlerle bir medrese ve rasathane inşa etmiştir. Medresede verilen eğitim neticesinde Ali Kuşçu gibi çok önemli bir bilim adamı yetişmiştir. Uluğ Bey, rasathanede icra ettikleri gözlem ve hesapları Ziyc-i Uluğ Bey adlı eserde ortaya koymuştur. Yapmış olduğu bu eser günümüzün hesaplarına çok yakın bir tutarlılıktadır. Onun yapmış olduğu bu çalışmalar bazı dini tarikatlar tarafından hoş karşılanmamıştır. Bu sebeple ölümüne giden süreç içerisinde tarikatların da parmağı bulunmaktadır.
Keywords
Abstract
Ulugh Beg was born on March 24, 1394 in Sultaniye. His mother is Gawhar Shad Agha and his father is Shah Rukh. He spent his childhood together with his grandfather during the his campaigns. In 1404, he was married to Oge Begum by his grandfather. Following the death of Amir Timur, his father Shah Rukh became the ruler after the throne struggle. He was given Samarkand and Mā Warāʾ an-Nahr by his father. After establishing its dominance in this region, it started to carry out scientific activities. Until 1447, when Shah Rukh died, he carried out works for the development of his region instead of going on expeditions. Although the throne in 1447, he was overthrown by his son Abdullatif in 1449. When he set out to go on a pilgrimage, he was killed by his son. During the reign of Samarkand he built a madrasah and observatory with scholars who taught him. As a result of the education given in the madrasa, a very important scientist such as Ali Qushji was raised. Ulugh Beg, observations and calculations performed in the observatory Zij-i Ulugh Beg has revealed in his work. This work is very close to today's calculations. His work has attracted reaction from some religious sects. For this reason, the sect has an effect in the process leading to his death.
Keywords
- AKA, İsmail, “Şahruh”, İslam Ansiklopedisi, C.38, 2010, Ss.293-295.
- AKA, İsmail, “Timur Sadece Bir Asker mi İdi?” Belleten, C.64, S.240, 2000, Ss.453- 466.
- AKA, İsmail, “Timur”, İslam Ansiklopedisi, C.41, 2012, Ss.173-177.
- AKA, İsmail, “Timurlular”, İslam Ansiklopedisi, C.41, 2012, Ss.177-180.
- AKA, İsmail, Timur ve Devleti, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2017.
- ASLANAPA, Oktay, “Uluğ Bey (1394 Sultaniye – 1449 Horasan)”, Uluğ Bey ve Çevresi Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, 1994, Ss.55-66.
- AYBUDAK Utku, Nakşibendiliğin Politik Evrimi ve İskender Paşa Cemaati, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara 2014.
- AYDIN, Cengiz, “Ali Kuşçu”, İslam Ansiklopedisi, C.2, 1989, Ss.408-410.
- AYDÜZ, Salim, “Rasathane”, İslam Ansiklopedisi, C.34, 2007, Ss.456-458.
- AYDÜZ, Salim, “Semerkant Rasathanesi”, İslam Ansiklopedisi, C.36, 2009, Ss.486-
- AYDÜZ, Salim, “Uluğ Bey Zici’nin Osmanlı Astronomi Çalışmalarındaki Yeri ve Önemi”, Bilig, S.25, 2003, Ss.139-172.
- BALİBEYOĞLU, Lalifer, “Büyük Türk Astronomu: Uluğ Bey”, Bilig, S.6, 1997, Ss.158-164.
- BARTHOLD, Wilhelm, Uluğ Beg ve Zamanı, (Çev. İsmail Aka), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2015.
- BAYDEMİR, Hüseyin, “Uluğbey’in Hazinesi Romanında Tarihi Gerçeklik”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S.60, 2017, Ss.167-180.
- BEKSAÇ, Engin, “Gur-ı Emir”, İslam Ansiklopedisi, C.14, 1996, Ss.197-199.
- BEKSAÇ, Engin, “Uluğ Bey Medresesi”, İslam Ansiklopedisi, C.42, 2012, Ss.129-
- DELEN, Meltem, “Emir Timur ve Yönetim İlkeleri”, Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, S.73, 2017, Ss.144-161.
- ERCAN Murat, Adil Yakubov’un Romanlarından Kadın (Adalet Menzili, Uluğbey’in Hazinesi, Mukaddes, Köhne Dünya Eserlerinde), Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Muğla 2017.
- FAZLIOĞLU, İhsan, “Kadızade-i Rumi”, İslam Ansiklopedisi, C.24, 2001, Ss.98-100.
- GOLUBEV, Gleb, Uluğ Bey, (Çev. Abdrasul İsakov), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2011.
- KADYROV, Mederbek, “Nakşibendiliğin Kırgızlar Arasındaki Faaliyetleri”, Oş Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi, S.22, 2017, Ss.85-99.
- KASIMOV, Ender, “Uluğ Beğ Devri”, Uluğ Bey ve Çevresi Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, 1994, Ss.203-207.
- LİVATYALI, Hüsnü Y., “Uluğ Bey Zamanında Eğitim ve Öğretim Hayatı”, Uluğ Bey ve Çevresi Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, 1994, Ss.225-236.
- MACİT, Abdulkadir, “Şeybani Özbek Hanları ve Nakşibendilik”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, S.2, 2014, Ss.5-22.
- MORKOÇ, Ayvaz, “Adil Yakuboğlu’nun ‘Uluğbey’in Hazinesi’ Romanında Tarikatlar ve Faaliyetleri”, International Journal of Social Science, C.5, S.2, 2012, Ss.201-214.
- OLGUNER, Fahrettin, “Uluğ Beg Devri İlim-Felsefe Zihniyeti, Tarihi Kökleri ve Sebepleri”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S.4, 1997, Ss.139-146.
- SAKAOĞLU, Saim, “Uluğ Bey’in Hayatı Etrafında, Anlatılan Hikâyeler”, Uluğ Bey ve Çevresi Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, 1994, Ss.277-285.
- SAYILI, Aydın, Uluğ Bey ve Semerkanddaki İlim Faaliyeti Hakkında Giyasüddin-i Kaşi’nin Mektubu, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara 1991.
- SÖYLEMEZ, Orhan, “Adil Yakuboğlu’nun Tarihi Romanı: Uluğbey’in Hazinesi”, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S.10, 1998, Ss.301-307.
- TOSUN, Necdet, “Ubeydullah Ahrar”, İslam Ansiklopedisi, C.42, 2012, Ss.19-20.
- UNAT, Yavuz, “Uluğ Bey”, İslam Ansiklopedisi, C.42, 2012, Ss.127-129.
- UNAT, Yavuz, “Zic-i Uluğ Bey”, İslam Ansiklopedisi, C.44, 2013, Ss.400-401.
- USLU, Recep, “Gehver Şad”, İslam Ansiklopedisi, C.14, 1996, Ss.42-43.
- YAKUBOVSKİY, Aleksandr, Timur ve Timuriler Devrinde Semerkand, Çev: Sabur Rasol, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2018.
- YUVALI, Abdülkadir, “Ebu Said Mirza Han”, İslam Ansiklopedisi, C.10, 1994, Ss.224-225.
